Successie

Successie is de opvolging van plantgemeenschappen in beschadigde ecosystemen. Er gebeuren wel eens natuurrampen: bosbranden, tornado’s, vulkaanuitbarstingen, aardbevingen, zeebevingen (tsunami’s), aardverschuivingen, een akker die geploegd wordt… dat soort dingen. Zo lang dat niet op al te grote schaal gebeurt is dat niet zo erg, maar wij veroorzaken aan de lopende band enorme natuurrampen. Nederland wordt elk jaar voor een groot deel weer teruggebracht in de pioniersfase.

De natuurlijke successie wordt altijd weergegeven als een opeenvolging van plantgemeenschappen, en dat is het ook wel, maar de planten groeien daar omdat de bodem zich ontwikkelt van extreem bacteriedominant naar extreem schimmeldominant.

Primaire successie begint met kale rotsen of iets dergelijks waar niets kan groeien, behalve korstmossen: een symbiose tussen algen of cyanobacteriƫn en een schimmel. Die koloniseren de rots en zorgen samen voor voedsel: de algen leggen koolstof en stikstof vast en de schimmels lossen met zuren en enzymen de gesteenten op, zodat de voedingsstoffen die daarin zitten vrijkomen. Biologische, chemische en fysische verwering levert minerale bodemdeeltjes op en fotosynthese organisch materiaal. Ook mossen kunnen zich heel snel vestigen.

Dan komen de pioniersplanten, wat wij onkruid noemen. Secundaire successie begint bij een kale, verstoorde bodem. De pioniersplanten bedekken deze zo snel mogelijk en produceren snel veel biomassa (en heel veel zaden), die de energie bevat om het bodemleven te laten floreren. Allerlei dieren zorgen ervoor dat er bacteriƫn en zaden in de bodem terechtkomen. Zo neemt de diversiteit snel toe.

Als er voldoende schimmels in de bodem zitten, nemen de meerjarige planten en grassen het over. En in ons klimaat worden deze weer opgevolgd door zonminnende struiken en pioniersbomen (bomen met kleine zaadjes die grote afstanden kunnen afleggen, zoals de berk, wilg en els). In de bomen zitten zo nu en dan vogels die besjes hebben gegeten van schaduwminnende struiken. Als ze wegvliegen, poepen ze de zaadjes weer uit (die meteen gestratificeerd zijn, waardoor ze kunnen ontkiemen).

Successie is de opvolging van plantgemeenschappen in beschadigde ecosystemen

De ecologische functie van een berk en andere pioniersbomen is dood neervallen. De bomen en struiken worden opgegeten door schimmels die daarbij ook de bodem binnendringen, waardoor de bodem nog schimmeldominanter wordt dan hij al was. De climaxbomen (soorten met grote zaden, zoals eik, beuk en kastanje) staan al een tijdje klaar tussen de pioniers, waar ze op hun beurt wachten om te domineren.

En zodra de climaxbomen na een paar honderd – of paar duizend – jaar ook dood neervallen, wordt de bodem weer verstoord en raken de schimmels beschadigd. De (secundaire) successie begint dan weer deels opnieuw, en de pioniersplanten nemen het weer even over.

Veel mensen strijden hun hele leven tegen onkruid omdat ze de bodem in de pioniersfase houden door te spitten en het onkruid uit te trekken. Juist door de bodem met rust te laten komt een bodem in een staat waar onkruiden niet van houden. Zo zijn we al tienduizend jaar voor niks aan het ploeteren.