Categoriearchief: Sociaal

Angst

angstAngst is belangrijk voor ons. Het helpt ons weg te rennen voor dingen die gevaarlijk zijn. Afleiding is derhalve een machtig wapen: als je mensen maar lang genoeg afleidt met allerhande onbenulligheden en halve waarheden (en zo nu en dan een blatante leugen ertussendoor), dan kun je ze bang laten zijn voor de verkeerde dingen. Dingen die er feitelijk helemaal niet toe doen.

Het is bijvoorbeeld heel makkelijk om door middel van eenzijdige verslaglegging mensen te doen geloven dat de economie heel belangrijk is. Mensen zullen door zogenaamde experts uitgelegd krijgen dat de economie moet groeien en dat de gevolgen voor de bevolking catastrofaal zullen zijn als die groei achterblijft. Mensen zouden bijvoorbeeld hun huur of hypotheek niet meer kunnen betalen waardoor ze hun huis kwijt kunnen raken.

We pakken klimaatverandering niet aan omdat we banger zijn voor de bank dan voor de natuur”

Het risico dat je bijna afbetaalde huis wordt weggevaagd door een tornado, een modderstroom of een blikseminslag wordt met de dag groter. Het bizarre is: juist omdat we bang zijn, laten we de kansen op natuurrampen toenemen. We pakken klimaatverandering niet aan omdat we banger zijn voor de bank dan voor de natuur.

Angst is dus inderdaad een slechte raadgever. We moeten observeren waar de echte problemen liggen en daar oplossingen bij zoeken. Zonder in paniek te raken, maar ook zonder kostbare tijd te verliezen. We zullen fouten maken, maar dat geeft niet – als we er maar van leren. Maar helaas is dat niet het sterkste punt van de meeste mensen: we vervallen maar al te makkelijk in onze oude patronen. Logisch, verandering is eng. Maar de broodnodige verandering vindt plaats buiten ieders comfort zone. We zullen allemaal onze grenzen moeten verleggen. We zullen allemaal angsten moeten overwinnen. En dat gaat samen makkelijker dan in je eentje.

Aandacht

images1.persgroep.netAandacht hebben voor iets of iemand. Wanneer doen we dit nog werkelijk? Helemaal met je gedachten bij iets of iemand zijn, dus zonder ondertussen met andere dingen of andere gedachten bezig te zijn? De laatste jaren is er veel te lezen over mindfulness en je kunt ook allerlei verschillende cursussen volgen op dat gebied. Mindfulness heeft onder andere te maken met bewuste aandacht in het hier-en-nu. Dat is niet alleen fijn voor jezelf, maar ook voor anderen.

Als je je gehele aandacht kunt richten op een bepaalde taak, gaat al je energie naar die taak. Als je meerdere dingen tegelijk doet, wordt die energie verdeeld over de verschillende taken. Ons brein kan niet multitasken, blijkt uit onderzoek. We kunnen sommige dingen wel tegelijkertijd doen, maar hierbij gaat het om automatismen, zoals bijvoorbeeld slikken of bepaalde routineuze handelingen. Echte aandacht kun je pas geven als je een leeg hoofd hebt, niet vol met allerlei gedachten, ideeën en plannen. Je kunt dan met je hele hoofd en hart bij een taak of een persoon zijn. Zo’n leeg hoofd is heel moeilijk en misschien wel onmogelijk, want er zweven altijd wel gedachten voorbij. Dat geeft ook niet, als je er maar bewust van bent en niet achter de gedachten aan gaat.

Als we luisteren naar iemand, zijn we vaak al bezig met het bedenken van een antwoord, met onze eigen visie op de zaak of zelfs soms met totaal andere zaken”

Aandacht heeft te maken met betrokkenheid. Voel je je betrokken bij het project waaraan je meewerkt? En voel je je ook betrokken bij de mensen met wie je samenwerkt? Heb je aandacht voor je taak, maar ook voor je medemens? Echt aandachtig luisteren is een hele kunst. Als we luisteren naar iemand, zijn we vaak al bezig met het bedenken van een antwoord, met onze eigen visie op de zaak of zelfs soms met totaal andere zaken. Wat als we nu eens helemaal voor die ander gaan, ons er helemaal op toeleggen om die ander te begrijpen? Wat aandacht krijgt groeit! Dat geldt ook voor mensen.

Aandacht geven kost geen tijd, wel inzet vanuit een gevoel van betrokkenheid. En je krijgt er een heleboel voor terug.

 

 

 

Bezit

5212729Het lijkt heel normaal om dingen te bezitten. Land kun je bezitten, boerderijen, huizen, auto’s, computers, smartphones, televisies, tafels, stoelen, noem maar op. Zelfs dieren kun je bezitten zonder dat iemand daarvan opkijkt. Mensen kun je ook bezitten. Voor de degene die iets in bezit heeft, is het bijna een instinct het te willen beschermen. De bezittingen van de buurman zijn al een stuk minder belangrijk. Mensen maken zich ook zorgen over hun bezittingen. Ze gaan ze verzekeren, in kluizen stoppen, de deur op slot doen. Uit wantrouwen.

Maar van wie is de lucht? Van wie is het water? En het land? De lucht is kennelijk van de industrie, want die mag er gratis inpompen wat ze niet meer hoeven. Het water is kennelijk van de industrie, want ze mogen aan de natuur onttrekken wat ze willen en het aan ons verkopen. Het land is kennelijk van de industrie, want anders zou iedereen een eerlijk aandeel hebben en zouden kleine boeren niet verdreven worden of failliet gaan door concurrentie. Stel dat jij dat niet eerlijk vindt en probeert het water of de lucht weer van iedereen te maken. Dan ben je een crimineel, toch? Dus bezit is eigenlijk helemaal niet zo logisch.

Het streven van een meenderij is om land weer van niemand te laten zijn”

Je kunt zeggen dat je recht hebt om iets te bezitten, omdat je hard voor hebt gewerkt. Maar er zijn heel veel mensen die voor een schijntje veel langere dagen maken en vaak nog werk doen dat veel gevaarlijker is voor de gezondheid. Om van de 46 miljoen slaven nog maar te zwijgen. Of je recht hebt om iets te bezitten is veelal een kwestie van ‘eerlijk aandeel’: als jij dit of dat bezit, kunnen de andere zevenenhalf miljard mensen dat dan ook? Eigenlijk is het veel eerlijker als alles verdeeld zou worden over iedereen. Ook voedsel, water en lucht. Riekt dat naar anarchocommunisme? Het maakt niet uit hoe het heet, de kapitalisten zullen altijd een manier vinden om het zwart te maken. Propaganda is hun forte.

Het streven van een meenderij is om land weer van niemand te laten zijn. Momenteel is circa 80% van het land in de wereld in handen van 1% van de mensen, en die oneerlijkheid wordt met de dag groter. Landjepik is al vele eeuwen gaande, maar het gebeurt nu op steeds grotere schaal om maar vooral de westerse wereld van alle gemakken te voorzien. Water wordt gestolen, lucht wordt gestolen, land wordt gestolen. We worden zelf bestolen, maar door onze neokolonialistische leefwijze stelen wij weer van mensen die het nog veel slechter hebben. Het is hoog tijd voor de herverdeling van alles wat gemeenschappelijk zou moeten zijn.

Op dit moment hebben rijkste 8 mensen evenveel in bezit als de armste 3,6 miljard. De rijkste 1% bezit meer dan alle andere mensen bij elkaar. Over morele ondervoeding gesproken.

Een man had een koelkast over. Het apparaat werkte prima, maar hij had er al een. Hij besloot hem op zijn gazon te zetten, met een bordje eraan waar ‘Gratis mee te nemen‘ op stond. Een week later stond hij er nog, dus hij besloot een andere tactiek toe te passen: hij hing er een bordje aan met ‘Prima koelkast, 25 euro‘ erop. De volgende ochtend was de koelkast gestolen.

Slavernij

2016-04-19-1461067166-2010535-slavesEr zijn momenteel 46 miljoen slaven op de wereld. Meer dan ooit tevoren. En wij maar denken dat slavernij is afgeschaft.

Een slaaf is iemand die niet de vrije keus heeft om eenzijdig de werkrelatie stop te zetten en zijn of haar verdiensten moet afstaan aan zijn of haar eigenaar. Een loonslaaf was vroeger iemand die niet over de productiemiddelen beschikte en aan loonwerk overgeleverd was. Een moderne loonslaaf is iemand die eigenlijk zou willen stoppen met werken of ander werk zou willen doen dat beter bij hem of haar past, maar wegens schulden die optie niet heeft. Al even uitzichtloos. Schulden zijn kennelijk snel gemaakt: de gemiddelde Nederlander heeft momenteel 43.000 euro schuld (de zzp’ers zijn hierin meegerekend, die staan gemiddeld 135.000 euro rood en brengen het gemiddelde nogal omhoog). En als je schuld hebt, ben je niet vrij meer. Ook niet als je zzp’er bent.

Om vrij te zijn, moeten we de niet alleen de min of meer fysieke barrières die worden opgeworpen overwinnen, we moeten vooral ook de mentale barrières die we onszelf opleggen overwinnen”

Wij mensen zijn de enige diersoort die moet betalen om op deze planeet mee te mogen doen met de rest. En wil of kun je niet meedoen, dan heb je het verdraaid moeilijk: hoe kom je aan eten en drinken? Ooit was dat niet moeilijk, maar tegenwoordig wordt alles geprivatiseerd, vervuild of vernietigd. Er zijn nog veel eetbare soorten, maar al snel wordt er meer geplukt dan ecologisch verantwoord is: het regeneratievermogen van onze natuur is te zwaar aangetast. Geen wonder, want we leven alsof we nog een extra planeet hebben.

Nou zijn die financiële schulden nogal futiel bij de ecologische schuld die we aan onze kinderen hebben. Kun jij het uitleggen aan ze? “Sorry kinderen, papa en mama moeten de hypotheek afbetalen, anders zouden we wel helpen bij het redden van de planeet”. Om vrij te zijn, moeten we de niet alleen de min of meer fysieke barrières die worden opgeworpen overwinnen, we moeten vooral ook de mentale barrières die we onszelf opleggen overwinnen. Daar ligt misschien wel de grootste uitdaging. Pas als we anders gaan denken, kunnen we de overheersing door een elitair clubje megarijken van ons afschudden en een daadwerkelijk egalitaire samenleving opzetten. Want in werkelijkheid zijn er natuurlijk veel meer dan 46 miljoen slaven.

En dan hebben we het nog niet eens over de 22 miljard energieslaven gehad.

Woestijn

DSCF3484Toen mensen begonnen met landbouw, was ongeveer 11% van het landoppervlak woestijn. Nu is dat 32%. Het slechte nieuws is: de helft van de door mensen veroorzaakte woestijn is in de laatste honderd jaar ontstaan, de andere helft in de circa 10.000 jaar ervoor. Elke minuut ontstaat er weer ongeveer 23 hectare woestijn. Dat is een landoppervlak ter grootte van Italië per jaar.

Veel mensen denken dat woestijn het ontbreken van water is. Woestijn is echter het ontbreken van planten en bomen. Zodra je de planten en bomen terugbrengt, komt ook het water terug. Want planten en bomen staan aan de basis van alles wat nodig is om leven te ondersteunen: ze leggen koolstof vast door middel van fotosynthese, ze produceren zuurstof en ze verdampen water, waardoor er wolken ontstaan – en er dus weer regen gaat vallen.

Wij mensen kunnen regeneratief zijn, in plaats van destructief. Wij kunnen de woestijnen weer groen maken. Wij kunnen bomen planten en ecosystemen herstellen, sneller dan de natuur dat in haar eentje kan. Dat werk vervaagt alle grenzen, generaties, ‘rassen’, klassen of wat voor hokjes we ook verzonnen hebben. Iedereen kan bijdragen: ontwerpen, aanplanten, zaden bewaren, voedsel verzamelen, conserveren, kennis overdragen… werkloosheid bestaat niet, alleen werkeloosheid.

Veel mensen denken dat woestijn het ontbreken van water is. Woestijn is echter het ontbreken van planten en bomen”

Leer zelf de basis en breng dit over op je kind(eren). Ga de basisscholen langs. Leer kinderen zelf na te denken. Laat ze in opstand komen tegen de slavernij en de indoctrinatie op school. Het huidige onderwijs leidt kinderen nog steeds op voor een toekomst die niet bestaat.

Er moet een regeneratieve generatie komen, die de menskracht heeft deze zware klus te klaren. Dat betekent dat er goed voedsel moet komen en dat de oudere generatie er alles aan moet doen om de jongeren te faciliteren. Kinderen zullen hun toekomst met onze hulp veilig moeten stellen. Alleen door samen te werken – en niet door te concurreren – kunnen wij gezamenlijk het tij keren.

Meent

Een meent is een onverdeelde gemeenschappelijke weide. In het Engels worden meenten commons genoemd. De een zal dan meteen aan Creative Commons denken, een ander denkt misschien aan The Tragedy of the Commons – de tragedie van de meent.

Deze tragedie komt hier op neer: als een meent begraasd wordt door dieren die het eigendom zijn van verschillende boeren, dan is het in het voordeel van een boer om zijn kudde langer te laten grazen en de kudde groter de laten worden dan die van de andere boeren. Hierdoor blijft er minder gras over voor de dieren van de concurrentie. Op de lange termijn schiet niemand er wat mee op.

Deze tragedie speelt zich nu inderdaad op grote schaal af met commons die worden vernietigd, vervuild of toegeëigend door een paar grote marktpartijen: onze atmosfeer, onze bodems, ons zoetwater, onze koraalriffen, onze oceanen, ons klimaat – alles raken we kwijt. En ook hier schiet niemand er op de lange termijn wat mee op.

Geld zorgt ervoor dat mensen zich meer met de korte dan de lange termijn gaan bezighouden”

Waarom er geen tragedie van de meenderij komt? Geld zorgt ervoor dat mensen zich meer met de korte dan de lange termijn gaan bezighouden. Het geldloze aspect van de meenderij zorgt ervoor dat het in niemands voordeel is om iets (of iemand) uit te putten. De winst zit namelijk in andere zaken, zoals een leefbaar klimaat, oceanen vol leven, drinkbaar water, levende bodems en – de basis van ons levensgeluk – echte diepe relaties.

Zal het dan allemaal makkelijk zijn? Nee. Maar de conflicten zullen op een menselijk, oplosbaar niveau zijn. Nu zijn de problemen zo groot dat de meeste mensen ze niet willen zien en ze dus maar uit de weg gaan. Maar ook daar schieten we op de lange termijn niets mee op.

Winst

In het huidige economische model is het nodig om winst te maken. Dat komt doordat er geld wordt gecreëerd en daar ook nog eens rente over wordt geheven, die terugbetaald moet worden. Zo kon het gebeuren dat planeet Aarde $200 biljoen schuld heeft – $28.000 per persoon. Maar stel dat geld niet zou bestaan, dan zouden we opbrengsten willen hebben in een andere vormen.

Als jij een hobby hebt en je vertelt erover tegen andere mensen, is de kans klein dat ze vragen wat het verdienmodel is. Kennelijk mag een hobby geld kosten en moet je met je werk je geld verdienen om je hobby’s te bekostigen. Toch haal je een opbrengst uit je hobby: voldoening en energie. En die heb je hard nodig om je werk te kunnen doen, dat alleen maar parasiteert op je energie – tenzij je hobby je werk is en je geen baas hebt die al je levensgeluk wegzuigt. Dan mag je in je handjes klappen. De meeste mensen werken om geld te verdienen en nemen de baas op de koop toe.

Als een eekhoorntje meer energie stopt in het vinden van zijn voedsel dan erin zit, gaat hij dood”

Bij alles wat je doet moet je meer energie terugkrijgen dan je erin stopt. Als een eekhoorntje meer energie stopt in het vinden van zijn voedsel dan erin zit, gaat hij dood. Maar let op: het gaat om terugkrijgen, niet om terugnemen.

Een krachtige vraag die je jezelf kunt stellen is: wat zou ik doen als geld geen rol zou spelen? Dat is geen makkelijke vraag om te beantwoorden, het kan een hele tijd duren voordat je het antwoord of de antwoorden hebt gevonden. Maar als het je lukt, weet je wel wat je werkelijk wilt doen – en waar je dus energie van krijgt. Dat is pure winst. Nu is het een kwestie van het gaan doen, ook al vind je het doodeng of denk je dat het niet kan.

Begin met klein stapjes, maar begin wel. Of denk als Pippi Langkous: “Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan”.

Je kunt je leven heel lang uitstellen – sommige mensen doen dat tot hun dood.

“De naakte waarheid is dat de Aarde niet méér succesvolle mensen nodig heeft. De Aarde heeft nood aan vredestichters, helers, herstellers, verhalenvertellers en liefdevolle mensen. De Aarde heeft mensen nodig die op hun plek goed kunnen leven. De Aarde heeft mensen nodig met de morele moed om mee te doen met de strijd om de wereld leefbaar en humaan te maken. En deze kwaliteiten hebben weinig van doen met succes zoals wij het hebben gedefinieerd.”

David W. Orr, Ecological Literacy: Educating Our Children for a Sustainable World (en niet de Dalai Lama)

Educatie

img_5963Kinderen zijn van nature leergierig. Gelukkig zijn er ook nog veel volwassenen leergierig, maar niet dankzij het onderwijsmodel dat bestaat uit uren in de bankjes zitten en dingen leren die je op dat moment niet interessant of relevant vindt. Het meest leerzame is en blijft lekker ravotten in de buitenlucht en de dingen uitproberen die op dat moment je interesse hebben. Je stopt niet met spelen omdat je oud wordt, je wordt oud omdat je stopt met spelen.

Kinderen worden in Nederland niet opgeleid tot kritische burgers, maar tot volgzame consumenten”

Op de meenderij zijn er natuurlijk geen schoolbanken. We leren van elkaar en van elkaars fouten. Lekker buiten als het kan en anders binnen. Net als ons huidige landbouwsysteem het minst efficiënt denkbare is, is ons schoolsysteem om wanhopig van te worden. In Finland gaan de kinderen maar een paar uur per dag naar school en juist daar leren de kinderen het snelst. Kinderen worden in Nederland niet opgeleid tot kritische burgers, maar tot volgzame consumenten. De eerste jaren zijn we blij als ze leren lopen en praten, daarna moeten ze op school stilzitten en zwijgen.

Leren lezen en schrijven is een groot goed. Rekenen is zeker niet onbelangrijk. Maar voor de rest heeft iedereen eigen interesses; die kun je niet opleggen. Je kunt mensen een overzicht bieden van alles wat er is in de wereld, maar iedereen kan voor zichzelf bepalen waar hij of zij zich het meest in verdiept.

Als je een verplicht curriculum zou moeten instellen, dan zou dat over bodem, klimaat, water, voedsel, planten en bomen, samenwerken en dat soort dingen moeten gaan. En net als in Finland moet het geven van vakken en cijfers verboden worden. En afkijken zou verplicht moeten worden.

Klimaat

DroughtOp het moment van schrijven worden alle klimaatrecords al meer dan een jaar elke maand verbrijzeld. In april 2016 was het 1,1 graden warmer dan het gemiddelde van de afgelopen eeuw. Waarschijnlijk zijn we te laat met actie ondernemen. Maar:

“Hoop is niet hetzelfde als optimisme, evenmin de overtuiging dat iets goed zal aflopen, wel de zekerheid dat iets zinvol is ongeacht de uitkomst”. – Vaclav Havel

We moeten dus gewoon actie ondernemen. Maar wel de juiste actie.

De klimaatwetenschappers hebben de snelheid waarmee het klimaat verandert stelselmatig onderschat. De positieve feedbackmechanismen zijn kennelijk niet allemaal bekend. En sommige, zoals de grootschalige branden in de taiga en de absurde winning van fossiele brandstoffen uit teerzanden en schaliegas door middel van fracking komen misschien ook een beetje onverwacht. De mensheid is bezig zijn eigen graf te graven. En volgens sommigen is dat ook maar het beste.

We moeten regeneratieve mensen worden”

Maar daar ben ik het niet mee eens. Ik ben niet van mening dat er mensen moeten sterven om de planeet te redden. Ik vind wel dat het gedrag van de ‘westerse mens’ compleet moet veranderen. We kunnen ons hier niet uitconsumeren. We moeten regeneratieve mensen worden. We moeten de woestijnen vergroenen, zaden verzamelen, biodiversiteit behouden, bodems herstellen, bomen planten, voedsel produceren, verbinding voelen, de natuur de ruimte geven. Dat soort dingen.

Dat moeten we niet doen om er ‘de kost mee te verdienen’. We zijn het verschuldigd aan onze kinderen, die nu een onleefbare planeet te wachten staat waar het meer overleven dan leven zal zijn. Waar hebben ze dat aan te danken?

De beloning voor de genoemde regeneratieve acties is het hoogst haalbare: onze kinderen zien opgroeien en een leven zien leiden dat de moeite waard is. Is dat niet wat we voor ogen hadden?

Onkruid

Top_view_of_a_dandelionDe meest gehoorde definitie van onkruid is: ‘een plant die op een plek staat waar jij hem niet wilt hebben’. Maar die plant wil daar wel staan. Wat maakt ons zo alwetend dat wij kunnen bepalen waar een plant moet staan? Dat weten wij niet. Wij mensen zijn vooral bezig met het doodmaken van wat wil leven en het in leven proberen te houden van wat wil sterven. Maar als we echt stabiele ecosystemen willen hebben, dan zullen we toch echt anders naar onkruid moeten kijken. Want de onkruiden zijn misschien wel de nuttigste planten in je tuin. Onkruiden zijn pioniersplanten die een verstoorde bodem komen bedekken en herstellen en geschikt maken voor ander planten (die verder in de natuurlijke successie zitten).

Veel mensen worden ‘gewied’ door het huidige onderwijsmodel. Omdat ze zelf kunnen nadenken. Als je niet slaafs genoeg bent, dan ben je niet welkom in onze maatschappij. Dat zijn natuurlijk verschrikkelijk waardevolle mensen die nu buiten de boot vallen. Op de meenderij zijn zij meer dan welkom, net als hun plantaardige evenknieën.

Onkruiden zijn vaak, maar niet altijd, indicatorplanten: zij komen alleen op omdat de bodem een bepaald gebrek of overschot aan voedingsstoffen vertoont, of omdat er problemen zijn met de structuur, drainage of vochtgehaltes. Dat probleem oplossen is hun niche. En zodra het probleem is opgelost, verdwijnen ze vanzelf weer. Dat kan kort duren, dat kan lang duren, maar uiteindelijk verdwijnen ze.

Een betere omschrijving van onkruid vind ik: ‘planten waarvan men de waarde nog niet heeft ingezien’, want elke plant is waardevol”

Een betere omschrijving van onkruid vind ik: ‘planten waarvan men de waarde nog niet heeft ingezien’, want elke plant is waardevol. Elke plant legt namelijk zonne-energie vast waarmee bijna al het andere leven op het land van energie wordt voorzien. Bovendien zijn veel onkruiden eetbaar. Meestal zijn ze gezonder om te eten dan de plantjes die je probeert te kweken (de giftige en schadelijke planten uitgezonderd, uiteraard). En best veel planten zijn geneeskrachtig. En sommige hebben mooie bloemetjes waar de bijtjes op afkomen.

Is het je wel eens opgevallen dat onkruid niet opgegeten wordt door slakken of insecten? Dat komt doordat ze er zelf voor hebben gekozen om op die plek op te komen, waardoor ze veel vitaler zijn. De bodemgesteldheid past bij ze. Als de bodem perfect is voor jouw gewassen, zullen de onkruiden opgegeten worden door de slakken voordat jij dat kan doen. Eigenlijk wil je dus ook altijd ergens een verstoorde bodem hebben speciaal voor deze waardevolle planten, maar nu ploegen we elk jaar half Nederland om. Dat is een beetje te veel van het goede.