Categoriearchief: Economie

Tijd

Dat tijd relatief is weten we al tijden. Al lang voordat Einstein in 1905 zijn speciale relativiteitstheorie publiceerde merkten we dat onze tijdsbeleving verandert naarmate we ouder worden. Maar ongeacht je leeftijd duurt een week op vakantie langer dan thuis. Nieuwe ervaringen halen ons uit de automatische piloot: we zijn veel alerter, veel verbaasder, veel meer onder de indruk, we genieten meer. We leven in het nu. Mindfulness heet dat tegenwoordig. In het nu leven verandert je tijdsbeleving.

De reden dat we niet mindful zijn, is dat we continu bang worden gemaakt voor de toekomst. Daarin zijn veel mensen nogal fatalistisch: ze denken dat ze er zelf niets aan kunnen veranderen. En inderdaad: we kunnen de toekomst niet veranderen zolang we niet bereid zijn om zelf te veranderen. Veranderen is moeilijk, pijnlijk zelfs, maar het resultaat kan bevrijdend zijn.

We zijn geïndoctrineerd met het idee dat tijd geld is”

Het is een misvatting dat we geld nodig hebben om te leven. We hebben de Aarde als levend ecosysteem nodig om te leven. We hebben gemeenschapszin nodig. Maar geld is slechts een illusie die ons gevangen houdt. We werken om geld te verdienen, zodat we leuke dingen kunnen doen. Maar waarom zouden we niet gewoon leuke dingen gaan doen? Slechts 1 op de 5 werknemers haalt voldoening uit zijn werk. Ze werken dan dus puur voor het geld.

Tijd is ook een illusie. We zijn geïndoctrineerd met het idee dat tijd geld is. Maar dan zou je jouw leven in Euro’s uit kunnen drukken en dat betekent dat jouw leven minder waard wordt als de euro minder waard wordt. Je weet dat dat natuurlijk onzin is, maar tegelijkertijd zie je het overal gebeuren. We accepteren slavernij en loonslavernij als onontkoombare feiten. Zodra je je tijd niet meer als geld ziet, neem je veel meer tijd voor de dingen die je belangrijk vindt.

Onze tijd is van onszelf en we kunnen die besteden aan die dingen die we belangrijk vinden en waar we energie van krijgen; aan onze passie dus. Als we ervoor zorgen dat we elke dag nieuwe ervaringen opdoen en dagelijks onze comfort zone groter maken – door onszelf ertoe te zetten om erbuiten te treden – dan verandert onze perceptie van tijd. In jaren uitgedrukt zullen we langer leven omdat we minder stress hebben: stress is een indicator dat je dingen doet die je eigenlijk niet wilt doen. En bovendien zal je leven langer lijken omdat je tijdsbeleving verandert. En omdat je leven ook leuker wordt, vind je dat niet erg.

Kapitalisme

money_newheroEr wordt heel wat gezegd en geschreven over kapitalisme, maar een echt duidelijke omschrijving staat in Sacred Economics van Charles Eisenstein. Ik leg het in mijn eigen woorden uit.

De hele Aarde is een meent. Alles is van iedereen en alles. Het is onmogelijk iets te bezitten. Je kunt iets in gebruik hebben, maar het keert altijd terug naar de meent. Dat is de gang van zaken geweest tot een slordige zesduizend jaar geleden.

Sindsdien is er stapje voor stapje steeds meer aan de meent onttrokken. Vroeger was water schoon, nu moet je er voor betalen. Vroeger was voedsel overal en werd het gedeeld met iedereen, nu moet je er voor betalen. Huizen? Idem dito. Schone lucht? Jazeker! We worden van jongs af aan geleerd dat het nu eenmaal is zoals het is en dat je nou eenmaal geld nodig hebt om te leven. En we geloven het nog ook! En omdat we in het systeem geloven, worden we geboren met $28.000 schuld, die we onmogelijk af kunnen betalen. Er is namelijk niet genoeg geld om de schulden af te betalen! Het is een stoelendans: om je schuld af te betalen, moet je iemand anders in de schulden jagen.

We moeten zelf weer dingen teruggeven aan de meent: kennis, grond, boerderijen, zaden, water, voedsel, de lucht … “

Om het tij te keren heeft het geen zin om te lobbyen bij de overheid, want die zitten net zo goed in de tang bij het kapitaal als jij en ik samen met pak ‘m beet 99% van de wereldbevolking. We moeten zelf weer dingen teruggeven aan de meent: kennis, grond, boerderijen, zaden, water, voedsel, de lucht … Zo verdringen we het kapitalisme en krijgen we steeds meer van ons leven terug. Elke dag dat we daarmee wachten sterven er weer honderd tot tweehonderd soorten uit. Soorten die van niemand zijn, maar wel voor iedereen voor een bewoonbare planeet zorgen.

Oneindige exponentiële groei is onmogelijk op een eindige planeet, en wij kunnen die groei vertragen, stilzetten en omvormen naar krimp door gewoon te weigeren aan het kapitalistische model mee te werken. Dat is de enige manier waarop de mensheid enige kans heeft op overleven.

Werk

evaluation_work“Wat ben je?” is een veelgestelde vraag. Of: “Wat wil je later worden?”, die aan kinderen gericht wordt. Waarmee bedoeld wordt wat voor werk je doet of wilt gaan doen. Kennelijk ben je niet een persoon, maar ben je je werk. En als je geen werk hebt, dan ben je dus niemand. In plaats van vragen wat iemand is, moeten we vragen wat iemand doet om klimaatverandering tegen te gaan. Of om soorten te behoeden voor uitsterven. Of om de bodem te beschermen. Of om de verbinding tussen mensen te vergroten. Dat soort dingen doen er namelijk toe.

Veel werk is op het moment volkomen nutteloos. Het is meer bezigheidstherapie; de zingeving is ver te zoeken. Ontslagen worden is dan een mooie kans om op zoek te gaan naar zingeving, maar waar je die zult vinden is onzeker (hopelijk op een meenderij). En anders toch met een regeneratieve activiteit, waarbij je verbinding ervaart met de natuurlijke omgeving en andere mensen.

Op een meenderij is geen werk in de klassieke zin des woords

Bijna iedereen kan werken. Maar het is ook van belang dat je diep werk kunt doen. Daarvoor is het nodig dat je langere periode niet gestoord kan worden en dat je jezelf ertoe zet niet afgeleid te worden. Dat valt in deze tijd niet mee. Er zijn overal dingen die om je aandacht schreeuwen. Het is dus de kunst om die factoren uit te schakelen, maar tegelijkertijd te werken aan je focus. Voeding is daarbij erg belangrijk. En het uitschakelen van technologie. En nog veel meer.

De mens is de enig diersoort die moet werken om te mogen leven. Op een meenderij is geen werk in de klassieke zin des woords. De eerste levensbehoeften zijn vervuld, want daar zorgen we gezamenlijk voor. Dat geeft iedereen de ruimte om na te denken over wat ze echt willen doen. Datgene waarvan je op je sterfbed spijt van zou hebben als je het niet gedaan had. Want alleen als je doet waar je hart ligt, vind je zingeving. En meestal is dat niet maar één ding; mensen zijn heel veelzijdig.

We zijn niet ons werk, we zijn onszelf.

Bestuivers

bijenhotel24961391524300Er is een hoop te doen om de honingbij. Als je bedenkt dat ruim een derde van ons voedsel afhankelijk is van bestuiving, dan snap je dat. Maar het gaat niet alleen slecht met de honingbij, het gaat slecht met alle bestuivers. Er zijn honderden verschillende wilde bijen (hommels horen daar ook bij) en zweefvliegen die ook bestuiven.

Het uitsterven van de honingbij is vooral een economische ramp. Ecologisch zou er niet zo veel aan de hand zijn, als het niet zo slecht zou gaan met alle andere insecten. De bijencrisis wordt voor een groot deel veroorzaakt door neonicotinoïden, maar de bijenhouders zelf zijn ook niet allemaal goed bezig. Er zijn tegenwoordig mensen die bijen houden om ze te beschermen, dat is heel goed. Ze vormen echter een minderheid. Bij de meeste bijenhouders mogen de bijen niet op hun eigen honing overwinteren, in plaats daarvan overwinteren ze op suikerwater. Bovendien bestrijden ze de varroamijt, waardoor de bijen hun poetsgedrag niet verbeteren. De Indische bij leeft al duizenden jaren in samen met de varroamijt en poetst de mijt regelmatig weg. Hopelijk zullen de bijen die in een relatief natuurlijke situatie leven ook hun poetsgedrag aanpassen.

We maken dan wel bijenhotels (of Bee&Bee’s) waar metselbijen eitjes in kunnen leggen, maar er zijn ook zandbijen die een kale zandbodem nodig hebben om een nestje te bouwen”

Al die andere bestuivers hebben weer heel andere niches dan de honingbij. We maken dan wel bijenhotels (of Bee&Bee’s) waar metselbijen eitjes in kunnen leggen, maar er zijn ook zandbijen die een kale zandbodem nodig hebben om een nestje te bouwen. Het is dus heel erg belangrijk om een gevarieerd landschap te hebben waarin alle soorten hun niche kunnen vullen (want er zijn er natuurlijk nog veel meer), maar het is net zo belangrijk dat ze het hele jaar door wat te eten hebben en dat hun eten niet vervuild is met neonicotinoïden. Onvervuilde bloemen en bloesems zouden alom aanwezig moeten zijn.

Omdat honingbijen grote afstanden af kunnen leggen, heb je een groot oppervlak nodig waar geen pesticiden worden gebruikt om biologische honing te produceren: ongeveer vijf vierkante kilometer. In Nederland is het momenteel alleen op de waddeneilanden mogelijk om biologische honing te winnen. Dat zegt wel wat over de rest van Nederland.

Oceanen

_87918364_75923d52-d531-4b9e-affa-59cb5305e100Regenwouden worden wel de longen van de Aarde genoemd. Beetje vreemd, want longen nemen zuurstof op en stoten CO2 uit, terwijl regenwouden CO2 opnemen en zuurstof uitstoten. Maar goed: regenwouden zijn cruciaal, maar de oceanen niet minder. Misschien wel tachtig procent van alle zuurstof wordt door oceanen geproduceerd, en niet door de bossen. Ook bevatten ze, net als de regenwouden, een enorme biodiversiteit. Ze worden helaas van alle kanten bedreigd.

Verzuring is een hele grote bedreiging. Van de door mensen uitgestoten CO2 is bijna de helft door de oceanen opgenomen. Dat zorgt indirect voor verzuring: de oceanen zijn bijna 30% zuurder geworden. Hierdoor wordt het voor schaaldieren, koraal en sommige soorten plankton in toenemende mate moeilijker om kalkskeletten en schelpen te maken. Dit is een bedreiging van de gehele voedselketen.

De oceanen hebben sinds de jaren zeventig meer dan 93% van de wereldwijde opwarming opgenomen. Hadden de atmosfeer dat gedaan, dan was de temperatuur op Aarde met maar liefst 36 graden gestegen zijn. Doordat de oceanen echter opwarmen, verbleken de kraamkamers van de oceanen: het koraalrif. Dat komt doordat de algachtige protozoa (die kunnen fotosythetiseren) verdreven worden. Pas als ze weer terug zijn, kan het koraal weer groeien. Daarvoor moet het water echter afkoelen, en het ziet er niet naar uit dat dat nog gaat gebeuren.

“Misschien wel tachtig procent van alle zuurstof wordt door oceanen geproduceerd, en niet door de bossen”

Eutrofiëring is een ander probleem. Als voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfaat, in de oceanen terechtkomen, zullen de algen zich zeer sterk gaan vermenigvuldigen. Als zij in groten getale sterven, zakken ze naar de bodem waar ze worden ontbonden door bacteriën die daartoe zuurstof onttrekken aan het water. Uiteindelijk is er geen zuurstof meer en ontstaan er dode zones waar niets meer leven; hooguit kwallen.

Overbevissing wordt gesubsidieerd met ons belastinggeld. Onvoorstelbaar grote vissersvloten schrapen onze zeeën leeg en krijgen daar vet voor betaald. Zelf betalen ze geen belasting over hun supersmerige stookolie. En de gigantische bijvangst wordt overboord gekieperd. De kwikgehaltes in vis zijn intussen zo hoog, dat ze de normen maar hebben bijgesteld, anders zou niemand het meer mogen kopen.

Walvissen worden, alle verdragen van dien, nog steeds op grote schaal afgeslacht. Zij zijn de wormen van de oceanen; onvoorstelbaar belangrijk omdat ze grote stukken oceaan vruchtbaar houden. De walvissen zorgen er namelijk voor dat er voldoende krill is; die voeden ze met hun walvispoep. Ook voor klimaatverandering is het is van reusachtig belang dat we walvissen weer in hun oorspronkelijke aantallen laten terugkeren, want als een walvis op natuurlijke wijze sterft, zakt hij naar de bodem van de oceaan waardoor alle koolstof die hij bevat voor tienduizenden jaren uit de atmosfeer is.

Als we niets doen, zijn de oceanen in 2048 leeg en kunnen we alleen nog maar plastic in de oceanen vangen. Het meest verstandige is om nu gedurende een kwart eeuw niets te vangen (alle wateren een reservaat maken en dus ook geen herrie meer te maken onder water), te stoppen met de vleesindustrie en ons bezig te houden met het terugdringen van CO2. Mogelijk is het ecosysteem dan weer enigszins hersteld. Had ik al gezegd dat de oceanen tot wel tachtig procent van onze zuurstof produceren?

Bezit

5212729Het lijkt heel normaal om dingen te bezitten. Land kun je bezitten, boerderijen, huizen, auto’s, computers, smartphones, televisies, tafels, stoelen, noem maar op. Zelfs dieren kun je bezitten zonder dat iemand daarvan opkijkt. Mensen kun je ook bezitten. Voor de degene die iets in bezit heeft, is het bijna een instinct het te willen beschermen. De bezittingen van de buurman zijn al een stuk minder belangrijk. Mensen maken zich ook zorgen over hun bezittingen. Ze gaan ze verzekeren, in kluizen stoppen, de deur op slot doen. Uit wantrouwen.

Maar van wie is de lucht? Van wie is het water? En het land? De lucht is kennelijk van de industrie, want die mag er gratis inpompen wat ze niet meer hoeven. Het water is kennelijk van de industrie, want ze mogen aan de natuur onttrekken wat ze willen en het aan ons verkopen. Het land is kennelijk van de industrie, want anders zou iedereen een eerlijk aandeel hebben en zouden kleine boeren niet verdreven worden of failliet gaan door concurrentie. Stel dat jij dat niet eerlijk vindt en probeert het water of de lucht weer van iedereen te maken. Dan ben je een crimineel, toch? Dus bezit is eigenlijk helemaal niet zo logisch.

Het streven van een meenderij is om land weer van niemand te laten zijn”

Je kunt zeggen dat je recht hebt om iets te bezitten, omdat je hard voor hebt gewerkt. Maar er zijn heel veel mensen die voor een schijntje veel langere dagen maken en vaak nog werk doen dat veel gevaarlijker is voor de gezondheid. Om van de 46 miljoen slaven nog maar te zwijgen. Of je recht hebt om iets te bezitten is veelal een kwestie van ‘eerlijk aandeel’: als jij dit of dat bezit, kunnen de andere zevenenhalf miljard mensen dat dan ook? Eigenlijk is het veel eerlijker als alles verdeeld zou worden over iedereen. Ook voedsel, water en lucht. Riekt dat naar anarchocommunisme? Het maakt niet uit hoe het heet, de kapitalisten zullen altijd een manier vinden om het zwart te maken. Propaganda is hun forte.

Het streven van een meenderij is om land weer van niemand te laten zijn. Momenteel is circa 80% van het land in de wereld in handen van 1% van de mensen, en die oneerlijkheid wordt met de dag groter. Landjepik is al vele eeuwen gaande, maar het gebeurt nu op steeds grotere schaal om maar vooral de westerse wereld van alle gemakken te voorzien. Water wordt gestolen, lucht wordt gestolen, land wordt gestolen. We worden zelf bestolen, maar door onze neokolonialistische leefwijze stelen wij weer van mensen die het nog veel slechter hebben. Het is hoog tijd voor de herverdeling van alles wat gemeenschappelijk zou moeten zijn.

Op dit moment hebben rijkste 8 mensen evenveel in bezit als de armste 3,6 miljard. De rijkste 1% bezit meer dan alle andere mensen bij elkaar. Over morele ondervoeding gesproken.

Een man had een koelkast over. Het apparaat werkte prima, maar hij had er al een. Hij besloot hem op zijn gazon te zetten, met een bordje eraan waar ‘Gratis mee te nemen‘ op stond. Een week later stond hij er nog, dus hij besloot een andere tactiek toe te passen: hij hing er een bordje aan met ‘Prima koelkast, 25 euro‘ erop. De volgende ochtend was de koelkast gestolen.

Uitsterven

594px-Dodo-Skeleton_Natural_History_Museum_London_EnglandDe mensheid heeft heel veel geleerd van de miljoenen jaren evolutie die diersoorten door hebben gemaakt. Biomimetica (of biomimicry) is kijken naar de geniale oplossingen die de natuur in 3,8 miljard jaar evolutie heeft verzonnen. Zo hebben we bijvoorbeeld vogels bestudeerd om zelf te leren vliegen. Het is dan ook op zijn zachtst gezegd ironisch dat we nu ganzen vergassen als ze het vliegverkeer in de weg zitten.

Mensen zijn op dit moment de drijvende kracht achter de grootse uitstervingsgolf die de planeet ooit gekend heeft. Er wordt geschat dat in de 65 jaar durende periode 1980-2045 evenveel soorten zullen uitsterven als in de afgelopen 65 miljoen jaar (sinds het uitsterven van de dino’s dus). Elke dag verdwijnen er weer honderd tot tweehonderd soorten. Voor altijd van de Aardbodem weggevaagd. Elke dag minder soorten om van te leren. Elke dag minder soorten om stabiele ecosystemen te vormen. Elke dag minder soorten om van te genieten. Geldelijk gewin is in veel gevallen het motief. Miljoenen jaren evolutie en dan uitsterven om zoiets fictiefs als geld. Het zal je maar gebeuren als soort.

Er wordt geschat dat in de periode 1980-2045 evenveel soorten zullen uitsterven als in de afgelopen 65 miljoen jaar”

Het is ook een beetje wrang dat we zoveel moeite doen om de mammoet terug te krijgen door middel van genetische modificatie en tegelijkertijd de olifant laten uitsterven. Mogelijk is dit prachtige grootste landdier over tien jaar uitgestorven. Kun je het je voorstellen? En dat er dan misschien gentechmammoeten voor in de plaats lopen? Rare jongens, die mensen.

We moeten onmiddellijk stoppen met deze waanzin. Voor veel soorten is het al te laat, voor sommige anderen, zoals de mens, is het misschien nog op tijd. Gunnen we het onze kleinkinderen om een tijgers en olifanten te zien? Of vinden we geld toch belangrijker? Over een paar jaar weten we het.

Slavernij

2016-04-19-1461067166-2010535-slavesEr zijn momenteel 46 miljoen slaven op de wereld. Meer dan ooit tevoren. En wij maar denken dat slavernij is afgeschaft.

Een slaaf is iemand die niet de vrije keus heeft om eenzijdig de werkrelatie stop te zetten en zijn of haar verdiensten moet afstaan aan zijn of haar eigenaar. Een loonslaaf was vroeger iemand die niet over de productiemiddelen beschikte en aan loonwerk overgeleverd was. Een moderne loonslaaf is iemand die eigenlijk zou willen stoppen met werken of ander werk zou willen doen dat beter bij hem of haar past, maar wegens schulden die optie niet heeft. Al even uitzichtloos. Schulden zijn kennelijk snel gemaakt: de gemiddelde Nederlander heeft momenteel 43.000 euro schuld (de zzp’ers zijn hierin meegerekend, die staan gemiddeld 135.000 euro rood en brengen het gemiddelde nogal omhoog). En als je schuld hebt, ben je niet vrij meer. Ook niet als je zzp’er bent.

Om vrij te zijn, moeten we de niet alleen de min of meer fysieke barrières die worden opgeworpen overwinnen, we moeten vooral ook de mentale barrières die we onszelf opleggen overwinnen”

Wij mensen zijn de enige diersoort die moet betalen om op deze planeet mee te mogen doen met de rest. En wil of kun je niet meedoen, dan heb je het verdraaid moeilijk: hoe kom je aan eten en drinken? Ooit was dat niet moeilijk, maar tegenwoordig wordt alles geprivatiseerd, vervuild of vernietigd. Er zijn nog veel eetbare soorten, maar al snel wordt er meer geplukt dan ecologisch verantwoord is: het regeneratievermogen van onze natuur is te zwaar aangetast. Geen wonder, want we leven alsof we nog een extra planeet hebben.

Nou zijn die financiële schulden nogal futiel bij de ecologische schuld die we aan onze kinderen hebben. Kun jij het uitleggen aan ze? “Sorry kinderen, papa en mama moeten de hypotheek afbetalen, anders zouden we wel helpen bij het redden van de planeet”. Om vrij te zijn, moeten we de niet alleen de min of meer fysieke barrières die worden opgeworpen overwinnen, we moeten vooral ook de mentale barrières die we onszelf opleggen overwinnen. Daar ligt misschien wel de grootste uitdaging. Pas als we anders gaan denken, kunnen we de overheersing door een elitair clubje megarijken van ons afschudden en een daadwerkelijk egalitaire samenleving opzetten. Want in werkelijkheid zijn er natuurlijk veel meer dan 46 miljoen slaven.

En dan hebben we het nog niet eens over de 22 miljard energieslaven gehad.

Meent

Een meent is een onverdeelde gemeenschappelijke weide. In het Engels worden meenten commons genoemd. De een zal dan meteen aan Creative Commons denken, een ander denkt misschien aan The Tragedy of the Commons – de tragedie van de meent.

Deze tragedie komt hier op neer: als een meent begraasd wordt door dieren die het eigendom zijn van verschillende boeren, dan is het in het voordeel van een boer om zijn kudde langer te laten grazen en de kudde groter de laten worden dan die van de andere boeren. Hierdoor blijft er minder gras over voor de dieren van de concurrentie. Op de lange termijn schiet niemand er wat mee op.

Deze tragedie speelt zich nu inderdaad op grote schaal af met commons die worden vernietigd, vervuild of toegeëigend door een paar grote marktpartijen: onze atmosfeer, onze bodems, ons zoetwater, onze koraalriffen, onze oceanen, ons klimaat – alles raken we kwijt. En ook hier schiet niemand er op de lange termijn wat mee op.

Geld zorgt ervoor dat mensen zich meer met de korte dan de lange termijn gaan bezighouden”

Waarom er geen tragedie van de meenderij komt? Geld zorgt ervoor dat mensen zich meer met de korte dan de lange termijn gaan bezighouden. Het geldloze aspect van de meenderij zorgt ervoor dat het in niemands voordeel is om iets (of iemand) uit te putten. De winst zit namelijk in andere zaken, zoals een leefbaar klimaat, oceanen vol leven, drinkbaar water, levende bodems en – de basis van ons levensgeluk – echte diepe relaties.

Zal het dan allemaal makkelijk zijn? Nee. Maar de conflicten zullen op een menselijk, oplosbaar niveau zijn. Nu zijn de problemen zo groot dat de meeste mensen ze niet willen zien en ze dus maar uit de weg gaan. Maar ook daar schieten we op de lange termijn niets mee op.

Water

water-h2oWater is voor alle levende wezens een eerste levensbehoefte: er zijn bacteriën en archaea die zonder zuurstof kunnen of moeten leven, maar alles en iedereen heeft water nodig. Wij mensen ook. Van al het water op Aarde — en dat is vrij veel — is minder dan 3 procent zoet water. Van dat water is maar iets van 22 procent vloeibaar, want de rest zit vast in gletsjers en ijskappen (voor zolang het duurt). En dat vloeibare zoetwater is bijna allemaal grondwater. Daar moeten we dus zuinig op zijn!

Bovendien zuivert een levende bodem het water: de helderheid van het slootwater is een goede indicator van het bodembeheer”

Bodembeheer en waterbeheer zijn uitwisselbaar: een bodem kan per procent organische stof 170.000 liter water per hectare vasthouden. Bovendien zuivert een levende bodem het water: de helderheid van het slootwater is een goede indicator van het bodembeheer. Op heel veel plaatsen is het water verre van schoon. Ook zitten er onzichtbare gifstoffen in, zoals het veelgebruikte glyfosaat en andere neonicotinoïden die bijdragen aan de terugval van de bijen en andere insecten.

Ons eigen drinkwater krijgen we ook niet meer schoon. Vooral resten van de pil, landbouwgif en antidepressiva zijn er steeds moeilijker uit te krijgen. Toch hebben wij nog behoorlijk goed drinkwater in vergelijking met de meeste andere landen (en het wordt gelukkig niet gefluorideerd). Wereldwijd heeft een op de tien mensen geen toegang tot veilig drinkwater.

Multinationals, zoals Coca-Cola of Nestlé, mogen al tientallen jaren lang voor een schijntje het water waar gemeenschappen van afhankelijk zijn uit natuurgebieden pompen. Dat relatief schone drinkwater mogen ze in flessen terugverkopen aan de lokale bevolking. Alleen in Nederland gooien we al zo’n 550 miljoen plastic flesjes per jaar weg. In de V.S. zijn dat er 50 miljard. Tegelijkertijd is het in sommige staten in de Verenigde Staten verboden om hemelwater op te vangen. Zelfs als het op je eigen huis valt, is het nog steeds van de staat. Multinationals mogen meer dan de burgers. Fraai staaltje kapitalisme.

Op een meenderij wordt water in de bodem opgeslagen, gezuiverd en vult het het grondwater aan. Zonder technische poespas of energie. En het water is van iedereen. Zo hoort het namelijk te zijn!