Bodem

8053614949_982fecf12d_kDe basis van de meenderij is de levende bodem. Bacteriën, schimmels, protozoa, micro- en macrogeleedpotigen, insecten, slakken, vogels, reptielen, zoogdieren en natuurlijk planten moeten allemaal een plekje krijgen. Dat duurt een tijdje voordat de ultieme balans is bereikt, maar het is zeer wel mogelijk. Verstoring van de bodem wordt zoveel mogelijk vermeden, want elke verstoring levert problemen op. Ziektes en plagen zijn in de regel (of misschien wel altijd) terug te voeren op de bodem. Zo onder, zo boven. Er wordt dan ook niet aan bestrijding gedaan, alleen aan remediëring.

Het gaat allemaal om balans. Slakken zijn verschrikkelijk nuttig, maar als je er te veel van hebt kunnen ze flinke overlast veroorzaken. Ze hebben heel veel vijanden: vogels, egels, bosmuizen, kikkers, padden, salamanders, spinnen, kevers, nematoden… Zelfs sommige mensen zijn hun vijand, gek genoeg. Toch maken ze voedingsstoffen vrij en maken ze ruimte voor gezonde planten door verzwakte exemplaren op te eten. Natuurlijk zijn er wel wat schadelijke soorten, maar die zijn in de minderheid en zullen geen enorme schade aan kunnen richten als er veel diversiteit is. Diversiteit geeft veerkracht. En veerkracht mist enorm in onze monoculturen.

Een plant die groeit in een bodem met veel wormen heeft wel veertig procent minder slakkenvraat”

Een andere welkome gast is de worm. Zij zijn ontzettend belangrijk voor het vrijmaken van voedingsstoffen, net als de slak, en produceren stoffen waar een plant sterker van wordt. Een plant die groeit in een bodem met veel wormen (denk hierbij aan dertig stuks per spadesteek!) heeft wel veertig procent minder slakkenvraat. Een voorbeeld van zo’n stofje is het enzym chitinase, dat chitine (waar de huid van insecten van is gemaakt) kan oplossen en door compostwormen wordt geproduceerd. Planten kunnen dat enzym opnemen en als een insect dat proeft neemt hij logischerwijs vlug de benen. Probleem opgelost!

Zo heeft elk organisme zijn functie: alle kleine beestjes helpen!

Als je meer wilt leren over de bodem kun je nu al terecht bij een cursus humisme die ik door het hele land geef (en online) of de boeken lezen die ik heb vertaald: Het Bodemvoedselweb en Bodem in Balans.