Auteursarchief: Marc Siepman

Ploegen

Gardens: soilIn Nederland wordt nog veel geploegd. In andere landen steeds minder. Ploegen wordt om verschillende redenen gedaan:

  • om zuurstof in de bodem te brengen (maar hierdoor oxideert de koolstof in de bodem sneller en vernietig je structuur juist);
  • om onkruid onder te werken (maar omdat de bodem verstoord wordt, moet dat onkruid weer terugkomen);
  • om de schimmels te vernietigen zodat de bodem weer in de pioniersfase komt, want eenjarigen voelen zich het beste thuis in een verstoorde, kale bodem (net als onkruiden; en omdat de nuttige schimmels vernietigd zijn, krijgen de schadelijke de overhand);
  • soms wordt er extreem diep geploegd om nog de laatste restjes organische stof omhoog te halen: tot wel 180 centimeter diep (organisch materiaal wordt door planten geproduceerd, dus bij goed bodembeheer verdwijnt het organische stof niet).

Op de meenderij wordt niet geploegd. En wel hierom. In een theelepeltje grond kunnen meer dan een miljard bacteriën leven. Sommige leven aan de oppervlakte en hebben zuurstof nodig (ze zijn aeroob). Andere leven dieper of binnenin bodemkruimels en kunnen geen zuurstof verdragen (ze zijn anaeroob). Als je kerend ploegt, breng je de aerobe organismen naar een plek waar geen zuurstof is (en dus een groot deel doodgaat) en de anaerobe organismen naar een plek waar wel zuurstof is (en dus een groot deel doodgaat). Er zijn ook nog facultatief (an)aerobe en aerotolerante organismen, die kunnen meer verdragen.

In een theelepeltje grond kunnen meer dan een miljard bacteriën leven”

Datzelfde theelepeltje bevat ook tot wel 100.000 protozoa, ruim 4 kilometer schimmeldraden, tot 500 nuttige nematoden, soms meer dan 100.000 microgeleedpotigen, en nog veel meer klein grut. In totaal meer organismen dan er mensen op Aarde zijn. Samen met de grotere bewoners van een gezonde bodem – regenwormen, mollen, muizen, spitsmuizen, kevers, spinnen, slakken, mieren, engerlingen en andere larven, zandbijen, graafwespen en ga maar door – vormen zij een complex bodemvoedselweb. Samen immobiliseren ze voedingsstoffen en mineraliseren ze die weer (zodat planten ze kunnen opnemen), binden ze stikstof, maken ze fosfaat vrij, verbeteren ze de structuur van de bodem, transporteren ze schimmelsporen, verbeteren ze de infiltratie en de drainage, beschermen ze planten tegen gifstoffen en ziekteverwekkers, produceren ze antibiotica, enzymen en vitaminen … De lijst is gigantisch. Als je ploegt maak je hun werk onmogelijk, maak ze dood of moeten ze weer overnieuw beginnen.

Het is natuurlijk waanzin om te denken dat je al dat werk kunt vervangen door kunstmest te strooien.

Bestuivers

bijenhotel24961391524300Er is een hoop te doen om de honingbij. Als je bedenkt dat ruim een derde van ons voedsel afhankelijk is van bestuiving, dan snap je dat. Maar het gaat niet alleen slecht met de honingbij, het gaat slecht met alle bestuivers. Er zijn honderden verschillende wilde bijen (hommels horen daar ook bij) en zweefvliegen die ook bestuiven.

Het uitsterven van de honingbij is vooral een economische ramp. Ecologisch zou er niet zo veel aan de hand zijn, als het niet zo slecht zou gaan met alle andere insecten. De bijencrisis wordt voor een groot deel veroorzaakt door neonicotinoïden, maar de bijenhouders zelf zijn ook niet allemaal goed bezig. Er zijn tegenwoordig mensen die bijen houden om ze te beschermen, dat is heel goed. Ze vormen echter een minderheid. Bij de meeste bijenhouders mogen de bijen niet op hun eigen honing overwinteren, in plaats daarvan overwinteren ze op suikerwater. Bovendien bestrijden ze de varroamijt, waardoor de bijen hun poetsgedrag niet verbeteren. De Indische bij leeft al duizenden jaren in samen met de varroamijt en poetst de mijt regelmatig weg. Hopelijk zullen de bijen die in een relatief natuurlijke situatie leven ook hun poetsgedrag aanpassen.

We maken dan wel bijenhotels (of Bee&Bee’s) waar metselbijen eitjes in kunnen leggen, maar er zijn ook zandbijen die een kale zandbodem nodig hebben om een nestje te bouwen”

Al die andere bestuivers hebben weer heel andere niches dan de honingbij. We maken dan wel bijenhotels (of Bee&Bee’s) waar metselbijen eitjes in kunnen leggen, maar er zijn ook zandbijen die een kale zandbodem nodig hebben om een nestje te bouwen. Het is dus heel erg belangrijk om een gevarieerd landschap te hebben waarin alle soorten hun niche kunnen vullen (want er zijn er natuurlijk nog veel meer), maar het is net zo belangrijk dat ze het hele jaar door wat te eten hebben en dat hun eten niet vervuild is met neonicotinoïden. Onvervuilde bloemen en bloesems zouden alom aanwezig moeten zijn.

Omdat honingbijen grote afstanden af kunnen leggen, heb je een groot oppervlak nodig waar geen pesticiden worden gebruikt om biologische honing te produceren: ongeveer vijf vierkante kilometer. In Nederland is het momenteel alleen op de waddeneilanden mogelijk om biologische honing te winnen. Dat zegt wel wat over de rest van Nederland.

Kunstmest

Er is een groeiende groep mensen die zich (terecht) grote zorgen maakt over het pesticidegebruik in de landbouw. Over kunstmest hoor je echter maar weinig, terwijl dat toch ook echt een groot probleem is.

De drie hoofdbestanddelen van kunstmest zijn stikstof (N), fosfaat (P) en kalium (K), kortweg NPK. Stikstof wordt gebonden door bliksem na te bootsen: bij temperaturen van meer dan duizend graden wordt luchtstikstof (N2) gebonden in plantopneembare vorm. Klinkt onschadelijk, maar er zijn ook bacteriën die dit kunnen en die stoppen met werken als er voldoende plantopneembare stikstof aanwezig is. Uiteindelijk verdwijnen ze zelfs uit de bodem. Voor het werk dat bacteriën gratis en voor niets kunnen doen verstoken we ongeveer vijf procent van onze aardgasvoorraden. Wereldwijd is de hoeveelheid reactieve stikstof (alle stikstofvormen op luchtstikstof na) verdubbeld, wat voor de natuur een groot probleem is. Zeker in de oppervlaktewateren en oceanen waar het eutrofiëring veroorzaakt. Daarbovenop verdwijnt koolstof versnelt uit de akkerbodems. Stikstof is een enorm probleem geworden waar we niet zomaar vanaf zijn.

Voor het werk dat bacteriën gratis en voor niets kunnen doen verstoken we ongeveer vijf procent van onze aardgasvoorraden”

Fosfaat is ook een probleem. Niet alleen is het een vervuilende industrie, de mijnen waar het fosfaatgesteente uit wordt gehaald hebben mogelijk twintig jaar geleden al gepiekt. Het wordt niet alleen steeds moeilijker en duurder om het gesteente te winnen, de exporterende landen (op dit moment met name Marokko) kunnen een exportstop afkondigen. Onze landbouw werkt niet zonder de toevoeging van fosfaat, dus dat hebben we een probleem. Oh wacht, dat hebben we al.

Kalium lijkt nog geen probleem te zijn wat betreft de aanvoer: er worden nog steeds nieuwe mijnen geopend. Maar het gebruik ervan heeft wel zijn keerzijde. Een teveel aan kalium in de bodem kan andere essentiële voedingsstoffen, zoals magnesium, verdrukken waardoor er een tekort aan ontstaat in de plant. Dat levert planten op die wel snel groeien, maar niet evenwichtig zijn. Daardoor worden ze aantrekkelijk voor plagen, waardoor de boer weer naar pesticiden gaat grijpen. Die pesticiden tasten de weerstand van de plant verder aan, dus komt de boer in een neerwaartse spiraal terecht waar hij niet meer zo makkelijk uitkomt.

Bij het gebruik van kunstmest kunnen er chemische reacties ontstaan met een pH van 1,1. Dat is zo extreem zuur dat dat dodelijk is voor het bodemleven. Daarnaast ervaren micro-organismen osmotische shock door de zouten in de kunstmest: het water wordt door de celwand heen naar buiten getrokken, met de dood tot gevolg.

Hoe je het ook wendt of keert: uiteindelijk eindig je met woestijn. En dan willen de industriëlen ons doen geloven dat het de enige manier is om de wereld te voeden. Tijdelijk ja. Heel tijdelijk. Willen we dat echt? Een tijdelijke voedselvoorziening?

Oceanen

_87918364_75923d52-d531-4b9e-affa-59cb5305e100Regenwouden worden wel de longen van de Aarde genoemd. Beetje vreemd, want longen nemen zuurstof op en stoten CO2 uit, terwijl regenwouden CO2 opnemen en zuurstof uitstoten. Maar goed: regenwouden zijn cruciaal, maar de oceanen niet minder. Misschien wel tachtig procent van alle zuurstof wordt door oceanen geproduceerd, en niet door de bossen. Ook bevatten ze, net als de regenwouden, een enorme biodiversiteit. Ze worden helaas van alle kanten bedreigd.

Verzuring is een hele grote bedreiging. Van de door mensen uitgestoten CO2 is bijna de helft door de oceanen opgenomen. Dat zorgt indirect voor verzuring: de oceanen zijn bijna 30% zuurder geworden. Hierdoor wordt het voor schaaldieren, koraal en sommige soorten plankton in toenemende mate moeilijker om kalkskeletten en schelpen te maken. Dit is een bedreiging van de gehele voedselketen.

De oceanen hebben sinds de jaren zeventig meer dan 93% van de wereldwijde opwarming opgenomen. Hadden de atmosfeer dat gedaan, dan was de temperatuur op Aarde met maar liefst 36 graden gestegen zijn. Doordat de oceanen echter opwarmen, verbleken de kraamkamers van de oceanen: het koraalrif. Dat komt doordat de algachtige protozoa (die kunnen fotosythetiseren) verdreven worden. Pas als ze weer terug zijn, kan het koraal weer groeien. Daarvoor moet het water echter afkoelen, en het ziet er niet naar uit dat dat nog gaat gebeuren.

“Misschien wel tachtig procent van alle zuurstof wordt door oceanen geproduceerd, en niet door de bossen”

Eutrofiëring is een ander probleem. Als voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfaat, in de oceanen terechtkomen, zullen de algen zich zeer sterk gaan vermenigvuldigen. Als zij in groten getale sterven, zakken ze naar de bodem waar ze worden ontbonden door bacteriën die daartoe zuurstof onttrekken aan het water. Uiteindelijk is er geen zuurstof meer en ontstaan er dode zones waar niets meer leven; hooguit kwallen.

Overbevissing wordt gesubsidieerd met ons belastinggeld. Onvoorstelbaar grote vissersvloten schrapen onze zeeën leeg en krijgen daar vet voor betaald. Zelf betalen ze geen belasting over hun supersmerige stookolie. En de gigantische bijvangst wordt overboord gekieperd. De kwikgehaltes in vis zijn intussen zo hoog, dat ze de normen maar hebben bijgesteld, anders zou niemand het meer mogen kopen.

Walvissen worden, alle verdragen van dien, nog steeds op grote schaal afgeslacht. Zij zijn de wormen van de oceanen; onvoorstelbaar belangrijk omdat ze grote stukken oceaan vruchtbaar houden. De walvissen zorgen er namelijk voor dat er voldoende krill is; die voeden ze met hun walvispoep. Ook voor klimaatverandering is het is van reusachtig belang dat we walvissen weer in hun oorspronkelijke aantallen laten terugkeren, want als een walvis op natuurlijke wijze sterft, zakt hij naar de bodem van de oceaan waardoor alle koolstof die hij bevat voor tienduizenden jaren uit de atmosfeer is.

Als we niets doen, zijn de oceanen in 2048 leeg en kunnen we alleen nog maar plastic in de oceanen vangen. Het meest verstandige is om nu gedurende een kwart eeuw niets te vangen (alle wateren een reservaat maken en dus ook geen herrie meer te maken onder water), te stoppen met de vleesindustrie en ons bezig te houden met het terugdringen van CO2. Mogelijk is het ecosysteem dan weer enigszins hersteld. Had ik al gezegd dat de oceanen tot wel tachtig procent van onze zuurstof produceren?

Plastic

albatrosjong

Albatrosjong

Plastic is overal. Maar het breekt niet af: het zwerft nog duizenden jaren over dit kleine planeetje. En het verstikt het leven op Aarde.

Plastic is echt overal. Ook in dingen waarin je het misschien niet verwacht. Je vindt bijvoorbeeld microplastics in toiletartikelen zoals scrubs en tandpasta. Die zijn daar niet per ongeluk terechtgekomen, die zijn daar ingestopt door de industrie. En nu duiken die microplastics wereldwijd op in aquatische ecosystemen, zoals de oceanen, waar ze in de voedselketen terechtkomen. Ook zijn veel kledingstukken tegenwoordig van kunstvezels gemaakt. Bij elke wasbeurt komen er weer miljoenen vezels in het oppervlaktewater terecht. Een grote bron van microplastics zijn autobanden: per jaar komt er zo’n 270 miljoen ton in het water terecht (en nog eens zo’n 80 miljoen ton van de verf van de wegmarkeringen).

We hebben in de afgelopen tien jaar meer plastic geproduceerd dan in de hele vorige eeuw”

We hebben in de afgelopen tien jaar meer plastic geproduceerd dan in de hele vorige eeuw. De helft van het plastic wordt na eenmalig gebruik weggegooid. Een deel wordt ingezameld, maar slechts 28% van het ingezamelde plastic wordt gedowncycled, recyclen is namelijk niet mogeljik. Je krijgt hoe dan ook een minderwaardig product. En het plastic zal in een later stadium alsnog in het milieu terechtkomen. En als het verbrand wordt komt er CO2 in de atmosfeer, want plastic wordt gemaakt van olie.

In harde transparante plastics zit meestal BPA (Bisfenol A), een hormoonverstoorder. BPA-vrije producten zijn helaas niet veiliger (want daar kan weer BPS in zitten). BPA is gelinkt aan veel ziektes, zoals borst-, hersen- en prostaatkanker, diabetes en obesitas. BPA zit ook op de meeste kassabonnen van thermisch papier en in de meeste blikjes. In babyflesjes is het inmiddels op Europees niveau verboden, maar veel te laat natuurlijk. Zo gaat dat met alle gifstoffen waar we mee omringd worden. We zijn een chemisch experiment.

Plastic is nog veel erger dan we hier kunnen en willen beschrijven. Als iedere Nederlander eenmalig een uurtje afval zou rapen, zou het al het zwerfafval in Nederland opgeruimd zijn. Maar er zullen nog honderden, zo niet duizenden, jaren later stukken plastic opduiken. Ook als we nu geen afval meer laten slingeren. Het is een epidemie. Als we fossielvrij willen worden, zullen we onze relatie met plastic moeten beëindigen. Onze kinderen zullen ons dankbaar zijn.

Angst

angstAngst is belangrijk voor ons. Het helpt ons weg te rennen voor dingen die gevaarlijk zijn. Afleiding is derhalve een machtig wapen: als je mensen maar lang genoeg afleidt met allerhande onbenulligheden en halve waarheden (en zo nu en dan een blatante leugen ertussendoor), dan kun je ze bang laten zijn voor de verkeerde dingen. Dingen die er feitelijk helemaal niet toe doen.

Het is bijvoorbeeld heel makkelijk om door middel van eenzijdige verslaglegging mensen te doen geloven dat de economie heel belangrijk is. Mensen zullen door zogenaamde experts uitgelegd krijgen dat de economie moet groeien en dat de gevolgen voor de bevolking catastrofaal zullen zijn als die groei achterblijft. Mensen zouden bijvoorbeeld hun huur of hypotheek niet meer kunnen betalen waardoor ze hun huis kwijt kunnen raken.

We pakken klimaatverandering niet aan omdat we banger zijn voor de bank dan voor de natuur”

Het risico dat je bijna afbetaalde huis wordt weggevaagd door een tornado, een modderstroom of een blikseminslag wordt met de dag groter. Het bizarre is: juist omdat we bang zijn, laten we de kansen op natuurrampen toenemen. We pakken klimaatverandering niet aan omdat we banger zijn voor de bank dan voor de natuur.

Angst is dus inderdaad een slechte raadgever. We moeten observeren waar de echte problemen liggen en daar oplossingen bij zoeken. Zonder in paniek te raken, maar ook zonder kostbare tijd te verliezen. We zullen fouten maken, maar dat geeft niet – als we er maar van leren. Maar helaas is dat niet het sterkste punt van de meeste mensen: we vervallen maar al te makkelijk in onze oude patronen. Logisch, verandering is eng. Maar de broodnodige verandering vindt plaats buiten ieders comfort zone. We zullen allemaal onze grenzen moeten verleggen. We zullen allemaal angsten moeten overwinnen. En dat gaat samen makkelijker dan in je eentje.

Bezit

5212729Het lijkt heel normaal om dingen te bezitten. Land kun je bezitten, boerderijen, huizen, auto’s, computers, smartphones, televisies, tafels, stoelen, noem maar op. Zelfs dieren kun je bezitten zonder dat iemand daarvan opkijkt. Mensen kun je ook bezitten. Voor de degene die iets in bezit heeft, is het bijna een instinct het te willen beschermen. De bezittingen van de buurman zijn al een stuk minder belangrijk. Mensen maken zich ook zorgen over hun bezittingen. Ze gaan ze verzekeren, in kluizen stoppen, de deur op slot doen. Uit wantrouwen.

Maar van wie is de lucht? Van wie is het water? En het land? De lucht is kennelijk van de industrie, want die mag er gratis inpompen wat ze niet meer hoeven. Het water is kennelijk van de industrie, want ze mogen aan de natuur onttrekken wat ze willen en het aan ons verkopen. Het land is kennelijk van de industrie, want anders zou iedereen een eerlijk aandeel hebben en zouden kleine boeren niet verdreven worden of failliet gaan door concurrentie. Stel dat jij dat niet eerlijk vindt en probeert het water of de lucht weer van iedereen te maken. Dan ben je een crimineel, toch? Dus bezit is eigenlijk helemaal niet zo logisch.

Het streven van een meenderij is om land weer van niemand te laten zijn”

Je kunt zeggen dat je recht hebt om iets te bezitten, omdat je hard voor hebt gewerkt. Maar er zijn heel veel mensen die voor een schijntje veel langere dagen maken en vaak nog werk doen dat veel gevaarlijker is voor de gezondheid. Om van de 46 miljoen slaven nog maar te zwijgen. Of je recht hebt om iets te bezitten is veelal een kwestie van ‘eerlijk aandeel’: als jij dit of dat bezit, kunnen de andere zevenenhalf miljard mensen dat dan ook? Eigenlijk is het veel eerlijker als alles verdeeld zou worden over iedereen. Ook voedsel, water en lucht. Riekt dat naar anarchocommunisme? Het maakt niet uit hoe het heet, de kapitalisten zullen altijd een manier vinden om het zwart te maken. Propaganda is hun forte.

Het streven van een meenderij is om land weer van niemand te laten zijn. Momenteel is circa 80% van het land in de wereld in handen van 1% van de mensen, en die oneerlijkheid wordt met de dag groter. Landjepik is al vele eeuwen gaande, maar het gebeurt nu op steeds grotere schaal om maar vooral de westerse wereld van alle gemakken te voorzien. Water wordt gestolen, lucht wordt gestolen, land wordt gestolen. We worden zelf bestolen, maar door onze neokolonialistische leefwijze stelen wij weer van mensen die het nog veel slechter hebben. Het is hoog tijd voor de herverdeling van alles wat gemeenschappelijk zou moeten zijn.

Op dit moment hebben rijkste 8 mensen evenveel in bezit als de armste 3,6 miljard. De rijkste 1% bezit meer dan alle andere mensen bij elkaar. Over morele ondervoeding gesproken.

Een man had een koelkast over. Het apparaat werkte prima, maar hij had er al een. Hij besloot hem op zijn gazon te zetten, met een bordje eraan waar ‘Gratis mee te nemen‘ op stond. Een week later stond hij er nog, dus hij besloot een andere tactiek toe te passen: hij hing er een bordje aan met ‘Prima koelkast, 25 euro‘ erop. De volgende ochtend was de koelkast gestolen.

Uitsterven

594px-Dodo-Skeleton_Natural_History_Museum_London_EnglandDe mensheid heeft heel veel geleerd van de miljoenen jaren evolutie die diersoorten door hebben gemaakt. Biomimetica (of biomimicry) is kijken naar de geniale oplossingen die de natuur in 3,8 miljard jaar evolutie heeft verzonnen. Zo hebben we bijvoorbeeld vogels bestudeerd om zelf te leren vliegen. Het is dan ook op zijn zachtst gezegd ironisch dat we nu ganzen vergassen als ze het vliegverkeer in de weg zitten.

Mensen zijn op dit moment de drijvende kracht achter de grootse uitstervingsgolf die de planeet ooit gekend heeft. Er wordt geschat dat in de 65 jaar durende periode 1980-2045 evenveel soorten zullen uitsterven als in de afgelopen 65 miljoen jaar (sinds het uitsterven van de dino’s dus). Elke dag verdwijnen er weer honderd tot tweehonderd soorten. Voor altijd van de Aardbodem weggevaagd. Elke dag minder soorten om van te leren. Elke dag minder soorten om stabiele ecosystemen te vormen. Elke dag minder soorten om van te genieten. Geldelijk gewin is in veel gevallen het motief. Miljoenen jaren evolutie en dan uitsterven om zoiets fictiefs als geld. Het zal je maar gebeuren als soort.

Er wordt geschat dat in de periode 1980-2045 evenveel soorten zullen uitsterven als in de afgelopen 65 miljoen jaar”

Het is ook een beetje wrang dat we zoveel moeite doen om de mammoet terug te krijgen door middel van genetische modificatie en tegelijkertijd de olifant laten uitsterven. Mogelijk is dit prachtige grootste landdier over tien jaar uitgestorven. Kun je het je voorstellen? En dat er dan misschien gentechmammoeten voor in de plaats lopen? Rare jongens, die mensen.

We moeten onmiddellijk stoppen met deze waanzin. Voor veel soorten is het al te laat, voor sommige anderen, zoals de mens, is het misschien nog op tijd. Gunnen we het onze kleinkinderen om een tijgers en olifanten te zien? Of vinden we geld toch belangrijker? Over een paar jaar weten we het.

Slavernij

2016-04-19-1461067166-2010535-slavesEr zijn momenteel 46 miljoen slaven op de wereld. Meer dan ooit tevoren. En wij maar denken dat slavernij is afgeschaft.

Een slaaf is iemand die niet de vrije keus heeft om eenzijdig de werkrelatie stop te zetten en zijn of haar verdiensten moet afstaan aan zijn of haar eigenaar. Een loonslaaf was vroeger iemand die niet over de productiemiddelen beschikte en aan loonwerk overgeleverd was. Een moderne loonslaaf is iemand die eigenlijk zou willen stoppen met werken of ander werk zou willen doen dat beter bij hem of haar past, maar wegens schulden die optie niet heeft. Al even uitzichtloos. Schulden zijn kennelijk snel gemaakt: de gemiddelde Nederlander heeft momenteel 43.000 euro schuld (de zzp’ers zijn hierin meegerekend, die staan gemiddeld 135.000 euro rood en brengen het gemiddelde nogal omhoog). En als je schuld hebt, ben je niet vrij meer. Ook niet als je zzp’er bent.

Om vrij te zijn, moeten we de niet alleen de min of meer fysieke barrières die worden opgeworpen overwinnen, we moeten vooral ook de mentale barrières die we onszelf opleggen overwinnen”

Wij mensen zijn de enige diersoort die moet betalen om op deze planeet mee te mogen doen met de rest. En wil of kun je niet meedoen, dan heb je het verdraaid moeilijk: hoe kom je aan eten en drinken? Ooit was dat niet moeilijk, maar tegenwoordig wordt alles geprivatiseerd, vervuild of vernietigd. Er zijn nog veel eetbare soorten, maar al snel wordt er meer geplukt dan ecologisch verantwoord is: het regeneratievermogen van onze natuur is te zwaar aangetast. Geen wonder, want we leven alsof we nog een extra planeet hebben.

Nou zijn die financiële schulden nogal futiel bij de ecologische schuld die we aan onze kinderen hebben. Kun jij het uitleggen aan ze? “Sorry kinderen, papa en mama moeten de hypotheek afbetalen, anders zouden we wel helpen bij het redden van de planeet”. Om vrij te zijn, moeten we de niet alleen de min of meer fysieke barrières die worden opgeworpen overwinnen, we moeten vooral ook de mentale barrières die we onszelf opleggen overwinnen. Daar ligt misschien wel de grootste uitdaging. Pas als we anders gaan denken, kunnen we de overheersing door een elitair clubje megarijken van ons afschudden en een daadwerkelijk egalitaire samenleving opzetten. Want in werkelijkheid zijn er natuurlijk veel meer dan 46 miljoen slaven.

En dan hebben we het nog niet eens over de 22 miljard energieslaven gehad.

Darmflora

imgDoor de reclames zijn we heel erg bang gemaakt voor bacteriën, maar we kunnen helemaal niet overleven zonder ze. Hoeveel bacteriën we bij ons dragen is per persoon verschillend, maar je kunt ervan uitgaan dat je meer bacteriële dan menselijke cellen hebt. Meer dan tien biljoen dus. Ook de diversiteit loopt sterk uiteen: sommige mensen hebben een heel diverse darmflora, of microbioom, bij anderen is hij een stuk minder divers. Dat komt door een aantal factoren: onze overdreven hygiëne, onze westerse leefstijl, het gebruik van antibiotica, en ons voedingspatroon.

Een basishygiëne is natuurlijk prima. Maar het gebruik van antibacteriële zeep heeft alleen financiële voordelen voor de producent, geen gezondheidsvoordelen voor de gebruiker. De werkzame stof, Triclosan, is begint pas na anderhalf uur te werken. Zo lang laat niemand het natuurlijk inwerken. Maar het breekt slecht af, dus het komt in onze oppervlaktewateren terecht waar het nog vele jaren schadelijk is: het levert onder andere resistente bacteriën op.

Het is niet voor niets dat kinderen de neiging hebben grond in hun mond te stoppen”

De meeste westerse mensen denken werkelijk dat de natuur iets is waar zij los van staan. Het gebrek aan contact met een levende bodem is daardoor een ander probleem: juist daarin leven veel bacteriën en archaea die ook in onze darmflora voor zouden moeten komen. Het is niet voor niets dat kinderen de neiging hebben grond in hun mond te stoppen. Wij zeggen dan dat dat bah is, maar kennelijk is geofagie (het eten van grond) een instinct dat wij nog niet hebben verloren. Sommige natuurvolkeren bakken zelfs zandgebakjes.

De kans is aanwezig dat jij jouw leven hebt te danken aan antibiotica. Het probleem zit ‘m er ook niet in dat ze niet werken, maar dat er altijd resistente strengen optreden. MRSA (de beruchte ziekenhuisbacterie) was al drie maanden na het eerste gebruik van penicilline ontstaan. Het gevaar dat er ziektes uitbreken die niet meer behandeld kunnen worden is dan ook zeer reëel, zelfs op korte termijn. De chemiereuzen zijn al een tijdje naarstig op zoek naar antibiotica die nog wel werken, maar ook dat zal tijdelijk zijn. Het is een strijd die wij niet kunnen en willen winnen. Als we winnen, hebben we namelijk verloren.

En met onze voeding is alles mis. Onze voeding bevat niet meer de benodigde voedingsstoffen (gemiddeld zijn de voedingsstoffen gehaltes met 75% gedaald ten opzichte van 1940). Onze voeding is amper meer probiotisch: er zitten bijna geen bacteriën meer in. Het eten van gefermenteerd voedsel helpt enorm om de weerstand te verbeteren (en lang goed te houden zonder koelkast). Zuurkool uit de winkel is meestal op zuur gezet, maar niet gefermenteerd. Gelukkig kunnen we het zelf maken. Ook is ons eten steeds minder prebiotisch: het bevat te weinig voedingsvezels (voor microben toegankelijke koolhydraten) die tot voeding dienen voor de microben in je darmen. Gelukkig is ook dat makkelijk op te lossen: gewoon veel groenten eten.

Het onderzoek is nog maar net begonnen, maar heel veel ziekten zijn terug te voeren op de darmflora – aan daarmee op onze voeding.